بازار فارکس (Foreign Exchange Market) بزرگترین بازار مالی جهان است، بازاری جهانی که ارزهای مختلف در آن در برابر یکدیگر معامله میشوند و حجم گردش مالی روزانه آن به چندین تریلیون دلار میرسد. با وجود این عظمت سوال بسیاری از معامله گران آن این است که فارکس متعلق به کدام کشور است؟ پاسخ این است: فارکس متعلق به هیچ کشوری نیست. این بازار بهصورت غیرمتمرکز و بینالمللی فعالیت میکند و هیچ مرکزیتی مانند سالن معاملات یا دفتر مرکزی ندارد که قیمتها را کنترل کند. قیمتها توسط شبکهای از بانکها، موسسات بزرگ، بروکرها و معاملهگران در سراسر جهان شکل میگیرد.
ماهیت بازار غیرمتمرکز فارکس
فارکس مانند بورس یک کشور نیست که یک ساختمان واحد یا یک نهاد مشخص مسئول آن باشد. این بازار از میلیونها معاملهگر تشکیل شده که از طریق شبکههای الکترونیکی با هم ارتباط دارند و به همین دلیل هیچ دفتر مرکزی یا کشور مالک برای آن وجود ندارد.
چرا بازار فارکس ۲۴ ساعته است؟
چون فارکس یک بازار جهانی و بدون مکان فیزیکی است، معاملات در آن با چرخش روز و شب بین مراکز مالی بزرگ جهان ادامه پیدا میکند. به محض اینکه معاملات در یک منطقه بسته میشود، بازار منطقه بعدی باز میشود. چرخه زمانی بازار به این شکل است:
- سیدنی (استرالیا)
- توکیو (ژاپن)
- لندن (بریتانیا)
- نیویورک (آمریکا)
وقتی نیویورک میبندد، دوباره سیدنی باز میشود و این چرخه بیوقفه ادامه دارد، بنابراین فارکس از دوشنبه تا جمعه بهصورت ۲۴ ساعته فعال است.
سلسله مراتب بازار فارکس
اگرچه بازار غیرمتمرکز است، اما ساختار آن سلسله مراتبی است:
- سطح اول، بازار بینبانکی (Interbank Market): این بانکها بیشترین حجم معاملات را داخل خود دارند و قیمتهای کلیدی بازار را شکل میدهند. جفتارزهای EUR/USD و USD/JPY در EBS نقدتر هستند، در حالی که GBP/USD و EUR/GBP بیشتر در رویترز معامله میشوند. بزرگترین بانکهای جهان در این سطح معامله میکنند. پلتفرمهای اصلی آن: EBS Market و Reuters Matching (Refinitiv)
- سطح میانی، شرکتهای بزرگ، صندوقهای پوشش ریسک و بروکرهای ECN/STP: این موسسات از بانکها قیمت دریافت میکنند و نرخهایشان کمی بالاتر از نرخ بینبانکی است.
- سطح خرد، بروکرهای خرده فروش و معاملهگران فردی: این دسته کوچکترین بخش بازار هستند و تقریبا 2٪ از حجم کلی معاملات را تشکیل میدهند. امکان فعالیت معاملهگران خرد پس از رشد اینترنت و پلتفرمهای آنلاین در اواخر دهه 90 فراهم شد.
برای مطالعه بیشتر این موضوع میتوانید مقاله بازیگران فارکس را مطالعه کنید.
تاریخچه و روند جهانی شدن فارکس
بازار فارکس حاصل دهه ها تغییر در سیستمهای پولی بینالمللی است:
- دوره استاندارد طلا و توافق برتون وودز (۱۹۴۴): ارزها به دلار و دلار به طلا متصل شد.
- سال ۱۹۷۱، قطع ارتباط دلار و طلا توسط نیکسون: پایان سیستم نرخهای ثابت و آغاز نرخهای شناور.
- سال ۱۹۷۳، آغاز رسمی معاملات ارز با نرخ شناور: فارکس به شکل مدرن امروزی شکل گرفت.
- دهه ۱۹۹۰، ورود اینترنت: معاملهگران خرد نیز به بازار دسترسی پیدا کردند.
- سال ۱۹۹۹، معرفی ارز یورو: یکی از بزرگترین تغییرات ساختاری تاریخ فارکس.
دفتر مرکزی فارکس در کدام کشور قرار دارد؟
فارکس دفتر مرکزی ندارد، اما چند منطقه و کشور بزرگ مرکز تاثیرگذاری و حجم معاملات هستند. پرسش بسیاری از افراد این است، پس دفتر فارکس کجاست؟ پاسخ این است: فارکس دفتر واحد ندارد، اما مراکز مالی دارد که بخش عمده معاملات از آنجا انجام میشود. بزرگترین مراکز معاملاتی فارکس:
- لندن (بریتانیا): بزرگترین مرکز فارکس جهان (۳۵ تا ۴۳٪ کل معاملات)
- نیویورک (آمریکا): دومین مرکز مهم
- توکیو (ژاپن)
- سیدنی (استرالیا)
- سنگاپور و هنگکنگ: مراکز آسیایی رو به رشد
این مراکز همانهایی هستند که باعث ۲۴ ساعته بودن بازار نیز میشوند.
نقش کشورها و ارزهای مهم
نقش کشورها و ارزهای مهم به این صورت است که:
| کشور/منطقه | نقش مهم | ارز | نهاد تاثیرگذار |
| آمریکا | مهمترین ارز جهان؛ حضور در 70٪ معاملات | USD | فدرال رزرو |
| بریتانیا | بزرگترین مرکز معاملاتی (لندن) | GBP | بانک انگلستان |
| اتحادیه اروپا | دومین ارز مهم فارکس | EUR | ECB |
| ژاپن | ارز پرنوسان آسیایی (JPY) | JPY | BoJ |
| چین و سوئیس | ارزهای مهم CNY و CHF | — | بانکهای مرکزیشان |
طبق گزارش سال 2024، فارکس با 7 تریلیون دلار حجم روزانه همچنان بزرگترین بازار مالی دنیا است و 86٪ حجم معاملات شامل دلار آمریکاست.
نظارت و رگولاتوری بازار فارکس
چون مالک واحدی برای فارکس وجود ندارد، نظارت آن بهصورت منطقهای و توسط نهادهای نظارتی کشورها انجام میشود. مهمترین رگولاتورها:
- CFTC / NFA: آمریکا
- FCA: بریتانیا
- ASIC: استرالیا
- CySEC: قبرس
- FINMA: سوئیس
- BaFin: آلمان
- FSA: ژاپن
وضعیت ایران در فارکس
به دلیل تحریمها، بروکرهای معتبر جهانی امکان ارائه خدمات مستقیم به ایرانیان ندارند. در نتیجه بروکرهای فعال برای کاربران ایرانی رگولههای ضعیفتری مثل FSASVG یا VFSC دارند. همچنین فعالیت رسمی فارکس در ایران ممنوع اعلام شده است.
بازار فارکس در کدام کشور قرار دارد به زبان ساده
هیچ کشوری صاحب فارکس نیست و این بازار دفتر مرکزی ندارد و یک سازمان واحد آن را کنترل نمیکند. فارکس یک شبکه گسترده، جهانی و ۲۴ ساعته است که با گردش معاملات بین مراکز مالی دنیا فعال میماند. در این بازار، قدرت کشورها ناشی از حجم معاملات، اهمیت ارز ملی، و سیاستهای بانکهای مرکزی آنهاست. درک این ساختار جهانی، شناخت ساعات مختلف و کنترل احساسات از مهمترین عوامل موفقیت هر معاملهگر است.
